Skrobia w diecie konia – ile skrobi powinna zawierać pasza dla konia?

Skrobia jest jednym z głównych źródeł energii w żywieniu koni, szczególnie w dietach zawierających zboża. Sama obecność skrobi w dawce pokarmowej nie jest jednak problemem – znaczenie ma przede wszystkim jej ilość, źródło, sposób przetworzenia paszy oraz wielkość pojedynczego posiłku.

Zbyt duża ilość skrobi podana jednorazowo może przekroczyć możliwości jej trawienia w jelicie cienkim. Niestrawiona część może przedostać się do jelita grubego, gdzie ulega fermentacji i może zaburzać środowisko mikrobiologiczne przewodu pokarmowego.

Dlatego przy ocenie paszy dla konia warto patrzeć nie tylko na procentową zawartość skrobi podaną na etykiecie, ale również policzyć ile gramów skrobi koń faktycznie otrzymuje w jednym posiłku.

Czym jest skrobia i jaką pełni rolę w żywieniu koni?

Skrobia jest węglowodanem stanowiącym materiał zapasowy roślin. W żywieniu koni jej głównym źródłem są zboża, takie jak owies, jęczmień i kukurydza, oraz produkty powstające z ich przetwarzania.

W jelicie cienkim skrobia jest rozkładana enzymatycznie do prostszych cukrów, a powstała glukoza może zostać wykorzystana przez organizm jako źródło energii.

Problem pojawia się, gdy do jelita cienkiego trafia jednorazowo zbyt duża ilość skrobi lub jej strawność jest ograniczona. Część może wówczas przejść dalej do jelita grubego i zostać poddana fermentacji przez mikroorganizmy. Nadmierna ilość łatwo fermentujących węglowodanów może prowadzić do obniżenia pH i zmian w populacji mikroorganizmów jelitowych.

Co ciekawe, źródło skrobi ma znaczenie. W badaniach wykazano różnice w trawieniu przed jelitem grubym pomiędzy skrobią pochodzącą m.in. z owsa, jęczmienia i kukurydzy.

Ile skrobi może otrzymywać koń?

Nie istnieje jedna procentowa zawartość skrobi w paszy, która będzie odpowiednia dla każdego konia. Inaczej należy oceniać dietę zdrowego konia sportowego, inaczej konia wykonującego lekką pracę, a jeszcze inaczej konia z zaburzeniami gospodarki insulinowej.

Dlatego bardzo przydatnym sposobem oceny dawki jest określenie ilości skrobi na kilogram masy ciała konia w jednym posiłku.

Ile skrobi na jeden posiłek?

W badaniu przeprowadzonym na zdrowych koniach porównano posiłki dostarczające od 0,3 do 2,0 g skrobi na kilogram masy ciała. Przy podaży poniżej 1,1 g skrobi/kg masy ciała na posiłek obserwowano umiarkowaną odpowiedź glukozy i insuliny. Autorzy badania rekomendowali pozostawanie poniżej tego poziomu (Vervuert i wsp., 2009).

Dla przykładu:

Masa konia	1,1 g skrobi/kg masy ciała
400 kg	440 g skrobi
500 kg	550 g skrobi
600 kg	660 g skrobi

Nie oznacza to jednak, że każdy koń powinien otrzymywać właśnie taką ilość. Jest to punkt odniesienia wynikający z badania zdrowych koni, a nie zalecana dawka skrobi dla każdego zwierzęcia.

U koni z insulinoopornością/dysregulacją insulinową sytuacja może wyglądać zupełnie inaczej. Badania pokazują, że ich odpowiedź insulinowa może wzrastać już przy znacznie niższej podaży węglowodanów niestrukturalnych, dlatego takich przypadków nie należy oceniać według limitów dla zdrowego konia.

Jak obliczyć ilość skrobi w porcji paszy?

Obliczenie jest bardzo proste:

ilość paszy w kg × zawartość skrobi (%) × 10 = gramy skrobi

Przykładowo pasza zawierająca 10% skrobi, podana w ilości 1,5 kg, dostarcza:

1,5 × 10 × 10 = 150 g skrobi

Dla konia ważącego 500 kg oznacza to:

150 g ÷ 500 kg = 0,30 g skrobi/kg masy ciała na posiłek.

Dlatego sama informacja, że pasza zawiera np. 10%, 15% czy 20% skrobi, nie daje jeszcze pełnego obrazu. Znaczenie ma również ilość paszy podawanej jednorazowo.

Co oznacza pasza niskoskrobiowa?

Pasza niskoskrobiowa to pasza, w której ograniczono udział składników będących bogatym źródłem skrobi, przede wszystkim zbóż. Energia może być w niej dostarczana w większym stopniu z włókna i tłuszczu, dzięki czemu możliwe jest ograniczenie ilości skrobi w dawce pokarmowej bez konieczności znacznego obniżania wartości energetycznej diety.

Ile skrobi ma pasza niskoskrobiowa?

W praktyce stosowane są różne określenia poziomu skrobi w paszach dla koni. Connolly’s RED MILLS określa pasze zawierające mniej niż 20% skrobi jako „low starch”, czyli pasze o niskiej zawartości skrobi, natomiast produkty zawierające mniej niż 10% skrobi jako „ultra-low starch”, czyli pasze o bardzo niskiej zawartości skrobi.

Orientacyjnie, na podstawie klasyfikacji stosowanej przez RED MILLS, można więc przyjąć:

• poniżej 5% skrobi – bardzo niska zawartość
• 6–19% skrobi – niska zawartość

Nie jest to jednak uniwersalna klasyfikacja naukowa ani prawnie ustalona definicja. Przy ocenie paszy należy uwzględnić również ilość podawaną w jednym posiłku, zawartość cukru oraz całkowitą dietę konia. Szczególnie w przypadku koni z zaburzeniami metabolicznymi odpowiedni poziom skrobi i cukrów może być znacznie niższy.

W praktyce pasze niskoskrobiowe dla koni są szczególnie przydatne wtedy, gdy chcemy ograniczyć udział skrobi w diecie, jednocześnie zapewniając koniowi odpowiednią ilość energii, włókna oraz pozostałych składników odżywczych.

Dla jakich koni stosuje się pasze niskoskrobiowe?

Pasze niskoskrobiowe mogą być stosowane zarówno u koni rekreacyjnych, jak i sportowych. Szczególne znaczenie mają jednak w żywieniu koni, u których wskazane jest ograniczenie ilości skrobi dostarczanej w jednym posiłku.

Pasze o niskiej zawartości skrobi warto rozważyć szczególnie u:

• koni z chorobą wrzodową żołądka (EGUS) – ograniczenie dużych porcji pasz bogatych w skrobię jest jednym z elementów prawidłowego zarządzania dietą konia z problemami żołądkowymi;
• koni z insulinoopornością lub dysregulacją insulinową – w ich przypadku szczególnie istotna jest kontrola całkowitej zawartości cukrów i skrobi w diecie;
• koni z EMS – dieta powinna być dobierana indywidualnie, z uwzględnieniem zawartości niestrukturalnych węglowodanów oraz kondycji konia;
• koni podatnych na ochwat – kontrolowanie podaży cukrów i skrobi może stanowić istotny element postępowania żywieniowego;
• koni pobudliwych i wrażliwych – część energii pochodzącej ze skrobi można zastąpić energią dostarczaną z włókna i tłuszczu;
• koni sportowych – pasza niskoskrobiowa nie musi być paszą niskoenergetyczną. Odpowiednio skomponowana dieta może dostarczać dużej ilości energii również przy ograniczonej podaży skrobi.

Warto przy tym pamiętać, że określenie „niskoskrobiowa” nie oznacza automatycznie, że dana pasza będzie odpowiednia dla każdego konia z problemami metabolicznymi. W takich przypadkach należy zwracać uwagę również na zawartość cukru, całkowitą dawkę paszy, paszę objętościową oraz indywidualny stan zdrowia konia.

Najważniejsza jest więc nie sama etykieta „pasza niskoskrobiowa”, ale całkowita ilość skrobi i cukrów dostarczanych w całej diecie konia.

Skrobia a cukier – jaka jest różnica?

Skrobia i cukry należą do węglowodanów, ale różnią się budową oraz sposobem występowania w paszach dla koni. Cukry proste są łatwo dostępne dla organizmu, natomiast skrobia jest bardziej złożonym węglowodanem zbudowanym z wielu cząsteczek glukozy i przed wchłonięciem musi zostać rozłożona enzymatycznie w jelicie cienkim.

W analizie paszy zawartość cukru i skrobi podawana jest zazwyczaj oddzielnie. Dlatego pasza o niskiej zawartości skrobi nie musi automatycznie charakteryzować się równie niską zawartością cukru.

Przykładowo pasza może zawierać:

4% skrobi + 6% cukru = 10% cukru i skrobi łącznie.

W żywieniu koni wymagających kontroli podaży łatwo przyswajalnych węglowodanów warto więc analizować obie wartości, a nie kierować się wyłącznie procentową zawartością skrobi.

Co oznacza NSC w paszy dla koni?

Możesz spotkać się również ze skrótem NSC (Non-Structural Carbohydrates), czyli węglowodany niestrukturalne. Jest to pojęcie szersze niż sama skrobia czy cukier i sposób jego wyliczania może zależeć od zastosowanej metody analitycznej.

Dlatego przy porównywaniu pasz najlepiej opierać się na wartościach podanych przez producenta i porównywać wyniki oznaczone tą samą metodą, szczególnie gdy dieta jest układana dla konia z problemami metabolicznymi.

Najważniejsze: niska zawartość skrobi nie zawsze oznacza niską zawartość wszystkich łatwo dostępnych węglowodanów.

Skrobia w zbożach. Ile skrobi zawierają owies, jęczmień i kukurydza?

Zboża są jednym z głównych źródeł skrobi w tradycyjnym żywieniu koni. Jej zawartość różni się jednak w zależności od rodzaju ziarna, odmiany, warunków uprawy oraz sposobu przetworzenia.

Orientacyjna zawartość skrobi w popularnych zbożach wygląda następująco:

Spośród popularnych zbóż stosowanych w żywieniu koni owies zawiera zwykle mniej skrobi niż jęczmień czy kukurydza. Nie oznacza to jednak, że ilość skrobi dostarczanej z owsa jest zawsze mała — znaczenie ma przede wszystkim wielkość podawanej porcji.

Przykładowo, jeśli owies zawiera 40% skrobi, to:

1 kg owsa dostarcza około 400 g skrobi.

Dla konia o masie 500 kg odpowiada to około:

400 g ÷ 500 kg = 0,8 g skrobi/kg masy ciała.

Jeżeli taka sama ilość owsa zostałaby podana w dwóch równych posiłkach, każdy z nich dostarczyłby około 200 g skrobi.

Czy sposób przetworzenia zboża ma znaczenie?

Tak. Nie tylko ilość skrobi jest istotna, ale również jej strawność w jelicie cienkim. Sposób obróbki ziarna może wpływać na dostępność skrobi dla enzymów trawiennych.

Ma to szczególne znaczenie w przypadku jęczmienia i kukurydzy, których skrobia w nieprzetworzonym ziarnie jest gorzej trawiona w jelicie cienkim niż skrobia owsa. Obróbka hydrotermiczna, taka jak gotowanie, płatkowanie parą czy ekstruzja, może zwiększać jej strawność.

Dlatego przy ocenie źródła skrobi w diecie konia należy uwzględniać nie tylko procent skrobi w ziarnie, ale również rodzaj zboża, jego przetworzenie i wielkość pojedynczego posiłku.

Jak wybrać paszę o niskiej zawartości skrobi?

Przy wyborze paszy niskoskrobiowej nie warto kierować się wyłącznie napisem „low starch” lub „niska zawartość skrobi” na opakowaniu. Najważniejsza jest analiza rzeczywistych parametrów paszy oraz całej dawki pokarmowej konia.

1. Sprawdź procentową zawartość skrobi

Pierwszym krokiem jest sprawdzenie deklarowanej przez producenta zawartości skrobi. Im niższa wartość, tym mniej skrobi dostarczy taka sama ilość paszy.

Przykładowo 1 kg paszy zawierającej:

• 4% skrobi dostarcza 40 g skrobi,
• 10% skrobi dostarcza 100 g skrobi,
• 15% skrobi dostarcza 150 g skrobi,
• 20% skrobi dostarcza 200 g skrobi.

Różnica staje się jeszcze większa wraz ze wzrostem dziennej ilości podawanej paszy.

2. Sprawdź również zawartość cukru

Niska zawartość skrobi nie oznacza automatycznie niskiej zawartości cukru. Jeżeli koń wymaga ograniczenia łatwo dostępnych węglowodanów, należy analizować zarówno skrobię, jak i cukier.

3. Zwróć uwagę na źródło energii

Ograniczenie skrobi nie musi oznaczać ograniczenia energii w diecie. W paszach niskoskrobiowych część energii może pochodzić z wysokostrawnego włókna oraz tłuszczu.

Ma to szczególne znaczenie u koni sportowych oraz koni wymagających poprawy kondycji, które potrzebują odpowiedniej ilości energii, ale jednocześnie chcemy ograniczyć udział skrobi w ich diecie.

4. Policz wielkość pojedynczego posiłku

Pasza zawierająca stosunkowo niewiele skrobi może dostarczyć jej znaczną ilość, jeśli zostanie podana w dużej porcji.

Dlatego warto obliczyć:

ilość paszy × zawartość skrobi = rzeczywista ilość skrobi w posiłku.

To właśnie ilość skrobi spożywana jednorazowo jest jednym z najważniejszych parametrów przy ocenie dawki.

5. Uwzględnij całą dietę konia

Pasza treściwa jest tylko jednym z elementów żywienia. Przy układaniu diety należy uwzględnić również siano lub inną paszę objętościową, dostęp do pastwiska, dodatkowe zboża, sieczki, balancery oraz suplementy.

W przypadku koni wymagających ścisłej kontroli podaży cukrów i skrobi szczególnie istotna może być również analiza siana.

Najlepsza pasza niskoskrobiowa to więc nie zawsze produkt z najniższą liczbą na etykiecie. Powinna być dopasowana do zapotrzebowania energetycznego, kondycji, wykonywanej pracy oraz całej diety konkretnego konia.

Pasze niskoskrobiowe Red Mills – porównanie

W ofercie Connolly’s RED MILLS znajdują się pasze o różnej zawartości skrobi, dzięki czemu można dobrać produkt zarówno dla konia wymagającego jej bardzo mocnego ograniczenia, jak i konia sportowego potrzebującego większej ilości energii.

W serii Red Mills Horse Care zawartość skrobi w poszczególnych produktach wynosi:

Pasza Red Mills	Skrobia	Energia	Włókno
Horse Care Ultra Mix	4%	12,2 MJ/kg	16,2%
Horse Care Ultra Cubes	4%	12,0 MJ/kg	18%
Horse Care Mash	7%	12,0 MJ/kg	16%
Horse Care 14 Mix	15%	12,8 MJ/kg	12%
Horse Care 14 Cubes	16%	11,8 MJ/kg	14%
Horse Care 10 Cubes	16%	11,6 MJ/kg	13%
Horse Care 10 Mix	17%	12,1 MJ/kg	13%

Najniższą zawartością skrobi w tym zestawieniu charakteryzują się Horse Care Ultra Mix i Horse Care Ultra Cubes – 4%. Horse Care Mash zawiera 7% skrobi, natomiast pozostałe produkty Horse Care przedstawione w tabeli zawierają od 15 do 17%.

Nie oznacza to jednak, że produkt o najniższej zawartości skrobi będzie automatycznie najlepszym wyborem dla każdego konia. Przy doborze paszy należy uwzględnić również zapotrzebowanie energetyczne, kondycję, rodzaj wykonywanej pracy, zawartość włókna i tłuszczu oraz pozostałe elementy diety.

Pełne porównanie oraz dostępne produkty znajdziesz w kategorii Pasze niskoskrobiowe dla koni w Horse Feed.

Najczęściej zadawane pytania o skrobię w diecie konia

Czy skrobia jest szkodliwa dla konia?

Nie. Skrobia sama w sobie nie jest składnikiem szkodliwym i może stanowić źródło energii w diecie konia. Problemem może być przede wszystkim zbyt duża ilość skrobi podana jednorazowo, szczególnie jeśli część nie zostanie strawiona w jelicie cienkim i przedostanie się do jelita grubego.

Ile skrobi może zjeść koń w jednym posiłku?

Nie ma jednej wartości odpowiedniej dla wszystkich koni. W badaniach na zdrowych koniach rekomendowano pozostawanie poniżej około 1,1 g skrobi na kilogram masy ciała na posiłek. Dla konia ważącego 500 kg odpowiada to 550 g skrobi. Nie należy jednak traktować tej wartości jako zalecanej dawki — niektóre konie mogą wymagać znacznie większego ograniczenia skrobi.

Ile skrobi ma pasza niskoskrobiowa?

Nie istnieje jedna uniwersalna wartość definiująca wszystkie pasze niskoskrobiowe. Dlatego należy sprawdzić deklarowaną przez producenta zawartość skrobi i obliczyć jej rzeczywistą ilość w podawanej porcji.

Czy pasza bez zbóż jest zawsze niskoskrobiowa?

Nie należy zakładać tego wyłącznie na podstawie określenia „bezzbożowa”. O rzeczywistej zawartości skrobi decyduje cały skład i analiza produktu. Najlepiej sprawdzić wartość procentową deklarowaną przez producenta.

Czy pasza niskoskrobiowa może dostarczać dużo energii?

Tak. Niska zawartość skrobi nie oznacza automatycznie niskiej wartości energetycznej. Energia może pochodzić również z wysokostrawnego włókna i tłuszczu. Dlatego istnieją pasze niskoskrobiowe przeznaczone także dla koni sportowych i pracujących.

Czy owies ma dużo skrobi?

Tak. Owies jest zbożem bogatym w skrobię, choć zazwyczaj zawiera jej mniej niż jęczmień czy kukurydza. Orientacyjnie owies może zawierać około 35–45% skrobi, dlatego 1 kg owsa może dostarczać około 350–450 g skrobi.

Jak policzyć ilość skrobi w paszy dla konia?

Jeżeli znamy procentową zawartość skrobi, możemy zastosować prosty wzór:

ilość paszy w kg × zawartość skrobi w % × 10 = gramy skrobi.

Przykładowo 1 kg paszy zawierającej 8% skrobi dostarcza 80 g skrobi.

Czy przy wyborze paszy wystarczy sprawdzić skrobię?

Nie. Warto uwzględnić również zawartość cukru, energię, włókno, tłuszcz, wielkość pojedynczego posiłku oraz całą dietę konia. W przypadku koni wymagających kontroli węglowodanów istotny może być także skład paszy objętościowej.

Jeśli chcesz ograniczyć ilość skrobi w diecie konia, zobacz dostępne w Horse Feed pasze niskoskrobiowe dla koni. W kategorii znajdziesz pasze Red Mills Horse Care o różnej zawartości skrobi, włókna i energii, dzięki czemu łatwiej dobrać produkt do potrzeb konkretnego konia.

Źródła i literatura

• Vervuert I., Coenen M., Bichmann M. (2009). Limits and methods of starch digestion in the horse. Journal of Animal Physiology and Animal Nutrition, 93(5), 592–596. (https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18558504/)
  — źródło dla wartości <1,1 g skrobi/kg masy ciała na posiłek.

• National Research Council (2007). Nutrient Requirements of Horses, Sixth Revised Edition. National Academies Press. (https://www.nationalacademies.org/publications/11653?)
  — ogólne źródło referencyjne dotyczące żywienia koni.

• Connolly’s RED MILLS – Everything You Need to Know About Starch.
  — źródło dla stosowanego przez RED MILLS określenia low starch <20% oraz ultra-low starch <5%.(https://www.redmillshorse.com/en-us/nutritional-hub/nutritional-articles/everything-need-know-starch)